Điển tích và nguồn gốc của Ngũ Phúc Lâm Môn

Trong nhà thờ họ nhất là các đình chùa các hoa văn đều mang ý nghĩa rất đặc biệt và đều có điển tích riêng. Tức là đều có bắt nguồn riêng không phải tự nhiên mà chúng ta cho vào hay cho vào thế nào cho đúng. Vậy nên việc hiểu được ý nghĩa của nó cũng rất quan trọng. Hôm nay chúng ta hãy cùng tìm hiểu thêm về điển tích của ngũ phúc lâm môn để nắm được ý nghĩa và nguồn gốc của nó là gì. Và khi hiểu được vấn đề chúng ta mới có thể vận dụng được nhé.

Ngũ Phúc Lâm Môn (五福臨門) là một điển tích và lời chúc cát tường rất phổ biến trong văn hóa Á Đông, đặc biệt xuất hiện trên nhà thờ họ, từ đường, đình chùa, hoành phi, câu đối và tranh thư pháp.

• Ngũ (五): năm.
• Phúc (福): phúc lành.
• Lâm (臨): đến, ghé, ban xuống.
• Môn (門): cửa, gia môn.

=> Ngũ Phúc Lâm Môn có nghĩa là: “Năm điều phúc lành cùng đến với gia đình.”

Nguồn gốc của “Ngũ Phúc”

Khái niệm Ngũ Phúc bắt nguồn từ Thượng Thư, thiên Hồng Phạm, trong đó năm điều phúc được nhắc đến gồm:

1. Thọ (壽) – Sống lâu, trường thọ.
2. Phú (富) – Giàu có, sung túc.
3. Khang Ninh (康寧) – Khỏe mạnh, bình an.
4. Du Hảo Đức (攸好德) – Yêu điều thiện, sống có đạo đức.
5. Khảo Chung Mệnh (考終命) – Hưởng trọn tuổi trời, ra đi thanh thản khi đã viên mãn.

Điều đáng chú ý là trong tư tưởng Nho giáo, đức hạnh được đặt ngang hàng với tài lộc và sức khỏe. Một gia đình muốn có đủ “ngũ phúc” không chỉ cần giàu sang mà còn phải sống nhân nghĩa và giữ gia phong.

Vì sao lại dùng hình 5 con dơi?

Trong văn hóa Hán – Việt:

• Chữ Dơi (蝠) đọc là “phúc” (fú), đồng âm với chữ Phúc (福).
• Vì vậy, 5 con dơi tượng trưng cho Ngũ Phúc.

Đây là lý do trên các công trình truyền thống như:

• Nhà thờ họ
• Từ đường
• Đình, chùa
• Hoành phi
• Cửa võng
• Cốn mê, bức chạm gỗ

thường thấy họa tiết 5 con dơi bay quanh chữ Thọ hoặc chữ Phúc.

Ý nghĩa trên nhà thờ họ

Đối với nhà thờ họ, câu “Ngũ Phúc Lâm Môn” mang ý nghĩa cầu chúc:

• Con cháu đông đúc, đoàn kết.
• Gia tộc hưng thịnh.
• Nhiều đời khỏe mạnh, trường thọ.
• Làm ăn phát đạt.
• Giữ gìn gia phong, đạo hiếu.
• Hậu duệ nối tiếp, hưởng phúc lâu dài.

Đây cũng là lời cầu mong phúc đức của tổ tiên truyền lại cho con cháu, nên rất phù hợp với không gian thờ tự của dòng họ.

Trong kiến trúc truyền thống

Cụm Ngũ Phúc Lâm Môn thường xuất hiện ở:

• Hoành phi đại tự.
• Cửa võng.
• Bức chạm gỗ.
• Phù điêu đá.
• Đầu bẩy, cốn, kẻ ngồi.
• Tranh thư pháp và tranh đồng.

Nhiều nghệ nhân còn kết hợp:

• 5 con dơi → Ngũ Phúc.
• Chữ Thọ ở giữa → Phúc thọ song toàn.
• Hoa sen, mây, linh chi → Thanh cao, trường thọ.
• Quả đào tiên → Trường sinh.

Đây là những mô típ trang trí rất phổ biến trong nhà thờ họ truyền thống.

Tóm lại

Ngũ Phúc Lâm Môn là lời chúc tốt đẹp mang ý nghĩa “Năm điều phúc lớn cùng đến với gia môn”, bao gồm:

• Thọ – Trường thọ.
• Phú – Giàu sang.
• Khang Ninh – Bình an, khỏe mạnh.
• Hảo Đức – Sống có đức.
• Khảo Chung Mệnh – Hưởng trọn thiên niên, ra đi viên mãn.

Đây là một trong những điển tích được sử dụng nhiều nhất trong kiến trúc nhà thờ họ vì vừa mang giá trị thẩm mỹ, vừa thể hiện mong ước về sự hưng thịnh và bền vững của cả dòng tộc.